Gdańsk Zarzadzanie miastem

Panele obywatelskie - nowa jakość demokracji

Obszar wdrożenia

Zarządzanie miastem

Źródło finansowania

Środki z budżetu miasta

Wielkość miasta

Duże (465 tys. mieszkańców)

Województwo

Pomorskie

Formuła gdańskich paneli posiada istotne zalety nad instrumentami referendum oraz konsultacji społecznych

Krótki opis rozwiązania

Impulsem do stworzenia gdańskich paneli obywatelskich była powódź, następstwo ulewnego deszczu, który przeszedł przez Gdańsk w nocy z 14 na 15 listopada 2016 roku1. Władze miasta, przekonane do pomysłu przez miejskich aktywistów2, postanowiły włączyć mieszkańców do procesów decyzyjnych w sprawie przyszłego zabezpieczenia i zarządzania retencją wody deszczowej. Sposobem na skuteczną partycypację mieszkańców w wypracowaniu docelowego rozwiązania, okazała się organizacja panelu obywatelskiego - formy wiążących konsultacji społecznych, w trakcie których po wylosowaniu reprezentatywnej grupy kilkudziesięciu mieszkańców, zostają oni zapoznani z problemem przez ekspertów, a następnie na drodze konsensusu wypracowują rekomendacje przekazywane później do realizacji władzom miasta. Panel ten okazał się sukcesem - w pół roku po jego przeprowadzeniu część obywatelskich rekomendacji została już zaimplementowana3, zorganizowano także następne dwie edycje, dotyczące poprawy jakości powietrza oraz wspierania aktywności obywatelskiej wśród gdańszczan.

Problem

  • Niewystarczająca efektywność rozwiązań wdrażanych przez władze miasta
  • Brak zaangażowania mieszkańców w problemy społeczności (poprzestanie na rozwiązaniach demokracji przedstawicielskiej)
  • Brak skutecznego narzędzia umożliwiającego partycypację mieszkańców w zarządzaniu gminą
  • Niski poziom wiedzy i edukacji w kwestii wyzwań stojących przed miastem
  • Niewiążący charakter zwykłych konsultacji społecznych

Chodzi o to, co w danych kwestiach uważają zwykli mieszkańcy Gdańska. Kiedy już na sali zbiorą się członkowie panelu, będzie można powiedzieć, że tak wyglądają mieszkańcy Gdańska w pigułce, że jest to miasto w pigułce

dr Marcin Gerwin, pomysłodawca gdańskich paneli obywatelskich

Szczegółowy opis rozwiązania

Panele obywatelskie to rozwinięcie narzędzi demokracji deliberacyjnej4, w której decyzje podejmowane są poprzez szereg rozmów pomiędzy dobrze poinformowanymi o przedmiocie dyskusji obywatelami. Formuła gdańskich paneli posiada istotne zalety nad instrumentami referendum oraz konsultacji społecznych - w przypadku referendum nie jest możliwe zagwarantowanie, że głosujący podejmą odpowiednie starania by doedukować się w materii spraw nad którymi będą głosować; w przypadku konsultacji - dodatkowym problemem jest nie tylko brak edukacji, ale też ich niewiążący, a jedynie opiniodawczy charakter5.

Zapewnienie rzetelności i bezstronności paneli opiera się na kilku wytycznych, sformułowanych przez władze miasta w ramach podstawy prawnej do ich organizacji. Pierwszym warunkiem, wyrażonym przez prezydenta Gdańska jeszcze na etapie wstępnych rozmów z aktywistami miejskimi, było ustalenie, że dla wiążącego wyniku paneli konieczne będzie poparcie rekomendacji przez minimum 80% uczestników6. Drugą wytyczną stanowiło wylosowanie odpowiedniego składu panelistów, by możliwie jak najdokładniej odzwierciedlić lokalną strukturę demograficzną z uwzględnieniem kryterium dzielnicy zamieszkania, płci, wieku i poziomu wykształcenia. W tym celu wyłania się 56 uczestników oraz 8 uczestników rezerwowych, reprezentujących dzielnice proporcjonalnie: 1 przedstawiciel dla dzielnicy poniżej 10 tys. pełnoletnich mieszkańców, 2 przedstawicieli dla dzielnic pomiędzy 10 a 20 tys. pełnoletnich mieszkańców itd7. Mając te kryteria na uwadze, mieszkańcy losowani są wstępnie z rejestru wyborców - następnie wysyłane są im listowne zaproszenia do udziału w panelu, a ci z nich, którzy w odpowiedzi wyrażą chęć do wzięcia udziału, są rejestrowani jako pula, z której następuje losowanie ostateczne8 - oba procesy opierają się na metodach komputerowych, tak by zapewnić pełną przypadkowość wybranych osób9. Każdy przedstawiciel otrzymuje dietę w wysokości 600 zł brutto za udział w panelu - jako wyrównanie kosztów dojazdu, wynajęcia opiekunki do dziecka czy też po prostu jako zachętę10. Za proces losowania panelistów odpowiada Zespół Sterujący, składający się z przedstawicieli prezydenta, rady miasta, organizacji pozarządowych oraz z dwóch specjalistów organizacyjnych, w szczególności odpowiedzialnych za ustalenie programu paneli, wybór osób do wzięcia udziału w charakterze ekspertów i przygotowanie materiałów edukacyjnych11. W zebraniach panelu uczestniczą również wyznaczone przez Zespół Sterujący osoby, które weryfikują czy przedstawiane informacje są prawdziwe - innymi słowy ich zadaniem jest fact-checking, czyli sprawdzanie czy wygłaszane poglądy są zgodne z popartą źródłami wiedzą naukową12.

Jako szczególne istotne zagadnienia, w zakresie których władze miasta chcą uzyskać opinię mieszkańców,  określono edukację świadomego obywatela, pobudzanie aktywności obywatelskiej, wzmocnienie narzędzi partycypacji i wspieranie równego traktowania13.

Dotychczasowe panele w praktyce składały się z trzech - czterech spotkań, na których eksperci z różnych instytucji rządowych oraz pozarządowych wygłaszali prelekcje na temat wielorakich aspektów i podejść do tematu przewodniego paneli, prezentując możliwie szerokie spektrum opinii. Paneliści, dysponujący również uprzednio przygotowanymi materiałami edukacyjnymi, zadawali pytania ekspertom oraz prowadzili rozmowy w grupach z pomocą facylitatorów - neutralnych i niezależnych koordynatorów dyskusji14. Ostatniego dnia odbywały się głosowania nad uszczegółowionymi tematami i propozycjami panelistów. Warto odnotować, że podczas pierwszego panelu, dotyczącego przygotowań do ulewnych opadów deszczu aż 15 z 16 propozycji zostało przyjętych przy powszechnej zgodzie (>80% panelistów)15; uczestnicy drugiego panelu, o poprawie jakości powietrza, przyjęli wszystkie 9 propozycji16; w trakcie trzeciego panelu, którego zadaniem było wypracowanie zaleceń dla wspierania aktywności obywatelskiej w Gdańsku, przyjęto 39 z 56 rekomendacji17. Powyższe wyniki same w sobie wskazują na zdolność lokalnych społeczności do osiągania kompromisów i obywatelskiego wypracowywania wspólnych rozwiązań - stanowiąc solidną i wyraźną rekomendację do stosowania instrumentu paneli obywatelskich w innych miejscowościach.

Ostatnim etapem było szczegółowe opracowanie rekomendacji i raportów podsumowujących panele. W wyniku pierwszego z nich urząd miasta nie tylko zaimplementował i kontynuuje implementację rekomendacji panelistów, ale również zaplanował ich rozwinięcie poprzez dalsze inwestycje w kwocie 150 mln zł18. Rekomendacje następnych paneli również zostały przekazane do realizacji stosownym wydziałom Urzędu Miejskiego w Gdańsku, radzie miasta oraz jednostkom organizacyjnym miasta19.

To jest pionierskie rozwiązanie. Panel obywatelski nigdy oczywiście nie zastąpi organów gminy, to nie jest jego rola. Jest natomiast nowym pomysłem na ożywienie ducha obywatelskości wśród gdańszczan. Jest także metodą na zwiększenie wiarygodności demokratycznie wybranych samorządowych organów władzy. To niezwykle ważne, żeby pokazać, że demokracja nie dzieje się tylko raz na 4 lata

Paweł Adamowicz, były prezydent Gdańska

Gdańsk: Panele obywatelskie - nowa jakość demokracji

Korzyści

  • Zaangażowanie obywateli w lokalne procesy decyzyjne
  • Prawdopodobieństwo aktywizacji mieszkańców w innych obszarach obywatelskich
  • Lepsza jakość decyzji - podparta większą ilością danych niż niektóre decyzje samorządów20
  • Wiążący charakter decyzji społecznych
  • Wartości edukacyjne - panele cieszą się zainteresowaniem mediów, dając przestrzeń do promocji wiedzy
  • Poprawa relacji mieszkańców z samorządem

Rekomendacje

  • Staranne zaplanowanie tematu, harmonogramu zasad przeprowadzania i innych detalów paneli - najlepiej z wielomiesięcznym wyprzedzeniem
  • Sporządzenie bezstronnego systemu losowania panelistów, tak aby jak najlepiej odzwierciedlali lokalną społeczność
  • Przygotowanie szerokiego pakietu materiałów edukacyjnych, wyczerpująco prezentujących wszystkie poglądy na dyskutowaną kwestię oraz udostępnienie go nie tylko panelistom, ale wszystkim mieszkańcom
  • Włączenie do jednostek organizacyjnych i organów miasta urzędników merytorycznych, którzy będą czuwać nad implementacją rekomendacji panelistów

Przypisy:

  1. W Gdańsku rozpocznie działalność pierwszy w Polsce panel obywatelski, Gazeta Prawna, https://www.gazetaprawna.pl/artykuly/979293,w-gdansku-rozpocznie-dzialalnosc-pierwszy-w-polsce-panel-obywatelski.html (Dostęp 08.01.2020)
  2. M. Gerwin, Panele Obywatelskie: Przewodnik po demokracji, która działa, Fundacja Otwarty Plan, Kraków 2018, s. 14
  3. Wdrażanie rekomendacji pierwszego panelu obywatelskiego, Portal Miasta Gdańska, https://www.gdansk.pl/panel-obywatelski/wdrazanie-rekomendacji-pierwszego-panelu-obywatelskiego,a,81961 (Dostęp 08.01.2020)
  4. M. Gerwin, Panele Obywatelskie: Przewodnik po demokracji, która działa, Fundacja Otwarty Plan, Kraków 2018, s.13
  5. Ibidem, s.14
  6. Ibidem, s.14
  7. Załącznik Nr 2 do Zarządzenia Nr 983/17 Prezydenta Miasta Gdańska z dnia 12 czerwca 2017 r.,§ 4., pkt 3.
  8. W Gdańsku rozpocznie działalność pierwszy w Polsce panel obywatelski, Gazeta Prawna, https://www.gazetaprawna.pl/artykuly/979293,w-gdansku-rozpocznie-dzialalnosc-pierwszy-w-polsce-panel-obywatelski.html (Dostęp 08.01.2020)
  9. Raport podsumowujący panel, Portal Miasta Gdańska, https://www.gdansk.pl/panel-obywatelski/raport-podsumowujacy-panel,a,76456 (Dostęp 08.01.2020)
  10. Urszula Schwarzenberg-Czerny, Dr Marcin Gerwin: jak oddać decyzje obywatelom, Polityka, https://www.polityka.pl/tygodnikpolityka/mojemiasto/1762796,1,dr-marcin-gerwin-jak-oddac-decyzje-obywatelom.read (Dostęp 09.01.2020)
  11. Zarządzenie Nr 983/17 Prezydenta Miasta Gdańska z dnia 12 czerwca 2017 r. w sprawie przeprowadzenia na terenie Miasta Gdańska konsultacji społecznych na temat „Jak wspierać aktywność obywatelską w Gdańsku?”, § 5.
  12. Załącznik Nr 2 do Zarządzenia Nr 983/17 Prezydenta Miasta Gdańska z dnia 12 czerwca 2017 r.,§ 6., pkt 1.
  13. Zarządzenie Nr 983/17 Prezydenta Miasta Gdańska z dnia 12 czerwca 2017 r. w sprawie przeprowadzenia na terenie Miasta Gdańska konsultacji społecznych na temat „Jak wspierać aktywność obywatelską w Gdańsku?”, § 1., pkt.2.
  14. Lubelska Grupa Badawcza, Pracownia Badań i Innowacji Społecznych „Stocznia”, M. Gerwin, Kierunek: Panel obywatelski. Wskazówki dla zainteresowanych, Urząd Miasta Lublin, Lublin 2018, s.14
  15. Rekomendacje Panelistek i Panelistów, Portal Miasta Gdańska, https://www.gdansk.pl/panel-obywatelski/rekomendacje-panelistek-i-panelistow,a,67144 (Dostęp 08.01.2020)
  16. Rekomendacje Panelistek i Panelistów, Portal Miasta Gdańska, https://www.gdansk.pl/panel-obywatelski/rekomendacje-panelistek-i-panelistow,a,76455(Dostęp 08.01.2020)
  17. Rekomendacje Panelu, Portal Miasta Gdańska, https://www.gdansk.pl/panel-obywatelski/rekomendacje-panelu,a,93934 (Dostęp 08.01.2020)
  18. Wdrażanie rekomendacji pierwszego panelu obywatelskiego, Portal Miasta Gdańska, https://www.gdansk.pl/panel-obywatelski/wdrazanie-rekomendacji-pierwszego-panelu-obywatelskiego,a,81961 (Dostęp 08.01.2020)
  19. Rekomendacje Panelu Obywatelskiego, Portal Miasta Gdańska, https://www.gdansk.pl/urzad-miejski/wiadomosci/rekomendacje-panelu-obywatelskiego,a,93938 (Dostęp 08.01.2020)
  20. M. Gerwin, Panele Obywatelskie: Przewodnik po demokracji, która działa, Fundacja Otwarty Plan, Kraków 2018, s.19

Pochwal się swoim wdrożeniem

Wdrożyłeś innowacyjne rozwiązanie w swoim mieście? Powiedz nam o tym!

Pole jest wymagane * Wypełnienie jednego z pól wartości do zsumowania jest wymagane Pole jest niepoprawnie wypełnione
Pole jest wymagane * Wypełnienie jednego z pól wartości do zsumowania jest wymagane Pole jest niepoprawnie wypełnione
Pole jest wymagane * Wypełnienie jednego z pól wartości do zsumowania jest wymagane Pole jest niepoprawnie wypełnione
Pole jest wymagane * Wypełnienie jednego z pól wartości do zsumowania jest wymagane Pole jest niepoprawnie wypełnione
Pole jest wymagane * Wypełnienie jednego z pól wartości do zsumowania jest wymagane Pole jest niepoprawnie wypełnione
Captcha musi być zaznaczona

Warunki RODO

Warunki RODO