Łódź gospodarka przestrzenna i mieszkalnictwo

Pierwszy w Polsce dom wielopokoleniowy

Obszar wdrożenia

Mieszkalnictwo

Źródło finansowania

Europejski Fundusz Społeczny, budżet miasta

Wielkość miasta

Duże (688 tys. mieszkańców)

Województwo

Łódzkie

Opuszczona od trzydziestu lat XIX-wieczna rezydencja została po remoncie generalnym przekształcona w nowe mieszkania o wysokim standardzie, które zamieszkują seniorzy, osoby niepełnosprawne ruchowo, wychowankowie domów dziecka i inne osoby o trudnym położeniu

Krótki opis rozwiązania

W 2019 roku na łódzkim Śródmieściu otwarto pierwszy w Polsce dom wielopokoleniowy1. Opuszczona od trzydziestu lat2 XIX-wieczna rezydencja została po remoncie generalnym przekształcona w nowe mieszkania o wysokim standardzie3, które zamieszkują seniorzy, osoby niepełnosprawne ruchowo, wychowankowie domów dziecka i inne osoby o trudnym położeniu4. Poza zapewnieniem odpowiedniego przekroju społecznego, ważnym punktem projektu jest ulokowanie w obiekcie wspólnej przestrzeni sąsiedzkiej pod postacią świetlicy, zapewniającej mieszkańcom miejsce do spotkań, realizacji hobby, dzielenia się pomysłami i podejmowania wspólnych decyzji5. W zamyśle władz miasta, dom wielopokoleniowy to koncepcja zmieniająca spojrzenie na dzisiejszą rolę miejskich mieszkań, które często redukowane są do funkcji sypialnianej - podczas gdy życie społeczne mieszkańców toczy się gdzie indziej6. Dom ma być dwojaką szansą: dla lokatorów na bycie częścią większej wspólnoty, która wspiera i dba o swoich członków, oraz przyjemnie spędza razem czas7; natomiast dla miasta będzie okazją do oceny efektów budowy więzi międzypokoleniowych, sąsiedzkich i mechanizmów współpracy, a także zbadania i opracowania optymalnego modelu reguł zasiedlania nieruchomości8.

Problemy

  • Zanik więzi sąsiedzkich i międzypokoleniowych w miastach
  • Samotność i niedostosowanie warunków mieszkalnych do potrzeb osób starszych
  • Izolacja społeczna usamodzielniających się osób z placówek opiekuńczych
  • Postępująca degradacja zasobów komunalnych
  • Przestrzeń miejska wymagająca poprawy estetyki poprzez rewitalizację
Beneficjentami będą osoby starsze i niepełnosprawne, o specyficznych potrzebach, więc głównie z nimi konsultowaliśmy projekt. Seniorzy mieli wpływ na strukturę lokali, układ, wielkość – bo braliśmy też pod uwagę, że są to ludzie utrzymujący się z rent i emerytur
Agnieszka Kowalewska-Wójcik, dyrektor Zarządu Inwestycji Miejskich w Łodzi

Szczegółowy opis rozwiązania

Pierwszy dom wielopokoleniowy został wybudowany w Dolnej Saksonii w 2004 roku - idea pochodzi z Niemiec, została zainicjowana przez Ursulę von der Leyen, ówczesną minister ds. Rodzin, Seniorów, Kobiet i Młodzieży, a obecnie przewodniczącą Komisji Europejskiej9. Na poziomie federalnym wybudowano 450 takich domów, a program powstał ze strony władz państwa jako inicjatywa pobudzająca do działania władze miejskie, będąc częścią szeregu projektów prezentowanych w ramach debaty publicznej o polepszeniu dialogu międzypokoleniowego10. W obecnym momencie domy wielopokoleniowe można znaleźć prawie w każdym niemieckim mieście i powiecie11, a ich popularność przeniknęła również do Austrii, Szwajcarii, Szwecji i Danii12.

Na potrzeby projektu wyremontowana została pochodząca z 1896 roku zabytkowa rezydencja Adolfa Schoepkego w centrum Łodzi13, składająca się z trzech budynków: frontowego, willi i oficyny. Po generalnym remoncie i zagospodarowaniu terenu powstało 16 lokali mieszkalnych o powierzchni 30-70 metrów kwadratowych14, w tym 11 przystosowanych do potrzeb osób z niepełnosprawnością, lokal użytkowy oraz świetlica, w której funkcjonuje Klub Sąsiedzki15. W ramach dopasowania domu do osób niepełnosprawnych, w mieszkaniach umieszczono gniazdka i włączniki elektryczne na odpowiednich wysokościach, drzwi mają adekwatną wobec wózków inwalidzkich szerokość, należycie dostosowano prysznice, toalety oraz kuchenki, a budynki wyposażono w dwie windy16. Zadaniem przestrzeni ogólnodostępnej jest zapewnienie miejsca do spotkań, gier, wspólnego gotowania, celebracji uroczystości, spędzania świąt czy nawet ćwiczeń gimnastycznych. Klub Sąsiedzki otwarty jest też dla sąsiadów z pozostałej części osiedla17. Podwórko wyłożone zostało nawierzchnią czynną biologicznie, która łatwo pochłania wodę deszczową, przygotowano również teren zielony z ławkami i obszar, w którym mieszkańcy mogą uprawiać ogród - a także miejsce do rozwieszania prania, na prośbę jednej z osób starszych, z którymi konsultowano projekt18.

Nabór mieszkańców przeprowadzono zgodnie ze standardową procedurą Zarządu Lokali Miejskich, z dwiema zmianami - po pierwsze, priotytet przyznano osobom, należącym do dokładnie zaplanowanego miksu społecznego, do którego należą seniorzy, rodziny wielodzietne, osoby niepełnosprawne ruchowo, samotne i wychowankowie domów dziecka, wchodzący w etap usamodzielnienia19. Po drugie, przyszli lokatorzy zostali poinformowani i musieli zaakceptować zasady, które przyświecają idei życia w domu wielopokoleniowym. Władze miasta liczą na to, że w życiu codziennym mieszkańcy będą odznaczali się wzajemną pomocą, współpracą niezależnie od wieku i otwartością na potrzeby innych. Projekt celuje w stworzenie środowiska ułatwiającego kontakty sąsiedzkie, zapewnienie poczucie bezpieczeństwa oraz, w odniesieniu do osób starszych, umożliwienie zachowania niezależności połączonej z gwarancją otrzymania pomocy w razie potrzeby20. Pomysłodawcy żywią szczególne nadzieje wobec wymiaru dialogu międzypokoleniowego - starsi, uprzednio samotni mieszkańcy mają okazję do przekazania młodszym swoich doświadczeń, wiedzy lub przydatnych umiejętności z zakresu majsterkowania, a dzieci i młodzież nauczą seniorów obsługi nowych technologii.

Łódzki projekt to część pilotażowego programu “Opracowanie modelu prowadzenia rewitalizacji obszarów miejskich na wybranym obszarze w Mieście Łodzi – etap 2”, który zorientowany jest na mieszkańców obszaru rewitalizacji. W jego ramach znajduje się wsparcie dla mieszkańców zmuszonych do przeprowadzek na okres remontów, założenie domu wielopokoleniowego, działania animacyjno-integracyjne we współpracy z organizacjami pozarządowymi, opracowanie Miejskiego Centrum Usług Społecznych, projektowanie z udziałem mieszkańców i inne działania21.

Oficjalne powitanie mieszkańców w zrewitalizowanych zabudowaniach odbyło się z udziałem władz miasta w lipcu 2019 roku. Zbieranie danych i wniosków z projektu wciąż trwa, jednak dotychczasowe wrażenia lokatorów, które pojawiły się w przekazach medialnych, można ocenić jako pozytywne22, a prężna działalność profilu Klubu Sąsiedzkiego w mediach społecznościowych, publikującego systematyczne relacje z aktywności i projektów mieszkańców - zdaje się potwierdzać ten osąd23. Nie jest to też pierwszy łódzki projekt, który zbliża pokolenia - od 2004 roku w Łodzi funkcjonuje Dom Międzypokoleniowy Bednarska, pełniący funkcję domu dziecka oraz domu pobytu dziennego dla osób starszych - pomysł zaczerpnięty z miasta partnerskiego Łodzi, Stuttgartu24.

Dom ma być dwojaką szansą: dla lokatorów na bycie częścią większej wspólnoty, która wspiera i dba o swoich członków, oraz przyjemnie spędza razem czas; natomiast dla miasta będzie okazją do oceny efektów budowy więzi międzypokoleniowych, sąsiedzkich i mechanizmów współpracy
Chcemy zbudować silną, wspierającą się społeczność sąsiedzką, co umożliwi osobom starszym i z niepełnosprawnościami dłużej zachować niezależność. W praktyce na przykład osoby starsze lub z ograniczoną sprawnością będą mogły liczyć na pomoc w wykonaniu codziennych czynności, np. zrobieniu zakupów, w zamian młodzi rodzice uzyskają wsparcie np. w opiece nad dziećmi
Katarzyna Dyzio, Biuro ds. Rewitalizacji Urzędu Miasta Łodzi

Rezydencja Adolfa Schoepkego - pierwszy w Polsce dom wielopokoleniowy

Korzyści

  • Rewitalizacja zabytkowej nieruchomości i podniesienie wartości estetycznej przestrzeni publicznej
  • Połączenie innowacji w zagospodarowaniu przestrzeni miejskiej z wymiernymi korzyściami społecznymi
  • Uruchomienie płaszczyzny do dialogu i rozwijania więzi międzypokoleniowych
  • Aktywizacja życia sąsiedzkiego
  • Stworzenie optymalnych warunków życiowych dla osób w trudnym położeniu - niepełnosprawnych, seniorów, wychowanków domów dziecka

Rekomendacje

  • Przeprowadzenie studium/analizy eksperckiej w zakresie wykonalności podobnego projektu na terenie gminy
  • Oparcie się o opracowania dotyczące rozwiązań zachodnich, współpraca z miastami partnerskimi posiadającym doświadczenie w realizacji domów wielopokoleniowych przy wdrażaniu projektu
  • Rewitalizacja istniejących nieruchomości w celu powiększenia zasobów mieszkań socjalnych
  • Wykorzystanie nowoczesnych technologii w procesie rewitalizacyjnym (fotowoltaika, zbiorniki na wodę deszczową, czujniki ruchowe sprzężone z systemami oświetlenia itp.)
  • Nabór kandydatów na mieszkańców domu wielopokoleniowego w oparciu o pro-społeczny charakter przyszłych lokatorów
  • W czasie naboru przyznanie priorytetu osobom starszym, niepełnosprawnym, byłym wychowankom placówek opiekuńczo - wychowawczych i innym osobom w trudnym położeniu finansowo - materialnym

Przypisy:

  1. https://uml.lodz.pl/aktualnosci/artykul/w-lodzi-powstal-pierwszy-w-polsce-dom-wielopokoleniowy-id25371/2019/1/8/
  2. https://lodz.tvp.pl/40762506/w-lodzi-powstal-pierwszy-w-polsce-dom-wielopokoleniowy
  3. https://kobieta.onet.pl/dom/to-pierwszy-taki-dom-z-polsce-16-pieknie-wykonczonych-lokali-czeka-na-mieszkancow/cj7en8s
  4. http://centrumwiedzy.org/projekt-pilotazowy-ii/dzialania/dzialanie-2-dom-wielopokoleniowy/
  5. https://www.radiolodz.pl/posts/49787-pierwszy-w-polsce-dom-wielopokoleniowy-powstal-w-lodzi-zdjecia
  6. https://serwisy.gazetaprawna.pl/samorzad/artykuly/1426066,perly-samorzadu-lodz-dom-wielopokoleniowy.html
  7. Ibidem
  8. http://centrumwiedzy.org/projekt-pilotazowy-ii/dzialania/dzialanie-2-dom-wielopokoleniowy/
  9. I.Benek, M.Chmielewski, M.Daab i inni, Raport z Zadania 1 realizowanego w ramach projektu „Świadczenie usług doradztwa eksperckiego w zakresie opracowania programu zasiedlenia i funkcjonowania Domu Wielopokoleniowego”, Fundacja Laboratorium Architektury 60+ (LAB 60+) na zlecenie Urzędu Miasta Łodzi, 2018, s.8
  10. Ibidem
  11. Ibidem
  12. https://lodz.wyborcza.pl/lodz/7,35136,24342737,lodz-testuje-unikatowe-w-polsce-rozwiazanie-czy-dom-wielopokoleniowy.html
  13. https://lodz.wyborcza.pl/lodz/7,35136,24342737,lodz-testuje-unikatowe-w-polsce-rozwiazanie-czy-dom-wielopokoleniowy.html
  14. https://www.rp.pl/Komercyjne/301319841-Pod-jednym-dachem.html
  15. https://uml.lodz.pl/aktualnosci/artykul/w-lodzi-powstal-pierwszy-w-polsce-dom-wielopokoleniowy-id25371/2019/1/8/
  16. https://www.radiolodz.pl/posts/49787-pierwszy-w-polsce-dom-wielopokoleniowy-powstal-w-lodzi-zdjecia
  17. https://uml.lodz.pl/aktualnosci/artykul/w-lodzi-powstal-pierwszy-w-polsce-dom-wielopokoleniowy-id25371/2019/1/8/
  18. https://lodz.tvp.pl/40762506/w-lodzi-powstal-pierwszy-w-polsce-dom-wielopokoleniowy
  19. http://centrumwiedzy.org/projekt-pilotazowy-ii/dzialania/dzialanie-2-dom-wielopokoleniowy/
  20. https://uml.lodz.pl/aktualnosci/artykul/w-lodzi-powstal-pierwszy-w-polsce-dom-wielopokoleniowy-id25371/2019/1/8/
  21. https://rewitalizacja.uml.lodz.pl/rewitalizacja/wybrane-projekty-rewitalizacji/projekt-pilotazowy-ii-2017-2019/
  22. https://lodz.wyborcza.pl/lodz/7,35136,24342737,lodz-testuje-unikatowe-w-polsce-rozwiazanie-czy-dom-wielopokoleniowy.html
  23. https://www.facebook.com/klubsasiedzkiwolczanska168/
  24. http://www.dd9bednarska.pl/

Pochwal się swoim wdrożeniem

Wdrożyłeś innowacyjne rozwiązanie w swoim mieście? Powiedz nam o tym!

Pole jest wymagane * Wypełnienie jednego z pól wartości do zsumowania jest wymagane Pole jest niepoprawnie wypełnione
Pole jest wymagane * Wypełnienie jednego z pól wartości do zsumowania jest wymagane Pole jest niepoprawnie wypełnione
Pole jest wymagane * Wypełnienie jednego z pól wartości do zsumowania jest wymagane Pole jest niepoprawnie wypełnione
Pole jest wymagane * Wypełnienie jednego z pól wartości do zsumowania jest wymagane Pole jest niepoprawnie wypełnione
Pole jest wymagane * Wypełnienie jednego z pól wartości do zsumowania jest wymagane Pole jest niepoprawnie wypełnione
Captcha musi być zaznaczona

Warunki RODO

Warunki RODO